Eetstoornissen en eetproblemen
Wanneer is er sprake van een eetstoornis
Er is sprake van een eetstoornis wanneer het eetgedrag verstoord is (bijvoorbeeld door te weinig, onregelmatig of juist te veel te eten) én wanneer lichaamsvorm en gewicht een grote invloed hebben op hoe iemand zichzelf beoordeelt. De natuurlijke relatie met het lichaam is verstoord geraakt.
Verstoorde relatie met het lichaam
Signalen van honger, verzadiging, vermoeidheid of spanning worden minder goed herkend of genegeerd. Dit kan zich uiten in bijvoorbeeld restrictief eten, eetbuien, compenserend gedrag (zoals overmatig bewegen of braken) en een voortdurende preoccupatie met eten, lichaamsvormen en gewicht.
Ontstaan van een eetstoornis
De eetstoornis ontstaat door een samenspel van biologische, psychologische en sociale factoren, zoals emotieregulatie, zelfbeeld, perfectionisme, stress of ingrijpende gebeurtenissen. Herstel vraagt daarom om een bredere aanpak dan alleen gedragsverandering rondom eten.
Behandeling en herstel
Inzicht in deze factoren helpt om te begrijpen hoe een eetstoornis is ontstaan, maar leidt niet automatisch tot herstel. In de behandeling staat het verstoorde denken, voelen en doen rondom eten, gewicht en lichaam in het hier-en-nu centraal.
Lichaamsbeeld en lichaamsbeleving
Een realistisch lichaamsbeeld en het (opnieuw) leren ervaren en aanvaarden van het lichaam zijn belangrijke voorwaarden voor herstel. Zodat er een natuurlijke relatie met het eigen lichaam kan ontstaan. Een verstoorde lichaamsbeleving speelt een grote rol bij het ontstaan en het voortbestaan van een eetstoornis en vergroot ook de kans op terugval. Lichaamsbeleving vormt een belangrijk aangrijpingspunt binnen de psychomotorische therapie (PMT).
Onderliggende problematiek en terugvalpreventie
Daarnaast is het vaak ook belangrijk om aandacht te besteden aan onderliggende problemen en conflicten. Zonder nieuwe, meer helpende manieren om hiermee om te gaan, is de kans op terugval groot.
Bij anorexia nervosa is er sprake van ondergewicht en een intense angst om aan te komen. Gedachten over eten, gewicht en lichaamsvormen beheersen het dagelijks leven. Het zelfbeeld wordt sterk bepaald door het getal op de weegschaal en de lichaamsvormen.
Vaak eet je volgens strikte regels en vaste routines met dezelfde producten en hoeveelheden.
Afwijken hiervan voelt beangstigend, omdat dit geassocieerd wordt met controleverlies en gewichtstoename. Bewegen of sporten wordt vaak dwangmatig ingezet om calorieën te verbranden. Afvallen geeft tijdelijk een gevoel van eigenwaarde en prestatie, waardoor de drang ontstaat om steeds verder af te vallen. Bij vrouwen kan menstruatie uitblijven.
Bij boulimia nervosa zijn er terugkerende eetbuien waarbij in korte tijd vaak veel wordt gegeten, met een gevoel van controleverlies. Deze eetbuien worden vaak gevolgd door compensatiegedrag, zoals zelfopgewekt braken, laxeren, streng lijnen of overmatig bewegen. Lichaamsvormen en gewicht hebben een sterke invloed op hoe je over jezelf denkt.
Het kan zijn dat je jezelf strenge regels oplegt. Tijdens een eetbui kan dan het gevoel ontstaan dat de remmen losgaan. Eetbuien kunnen gepland zijn, maar ook ontstaan op momenten van stress, spanning of moeilijke emoties. Je kan daar niet goed mee omgaan en een eetbui is dan het gevolg. Na afloop overheersen vaak schaamte, schuld en zelfverwijt.
Bij een eetbuistoornis is er sprake van terugkerende eetbuien met een gevoel van controleverlies. Hierna volgt geen compensatiegedrag. Door de eetbuien of het regelmatig (langdurig) dooreten, ontstaat er op den duur vaak overgewicht of obesitas. Tijdens een eetbui wordt vaak snel gegeten, ook zonder honger, tot een onaangenaam vol gevoel. Gewicht en lichaamsvormen spelen een grote rol in de zelfwaardering en er is vaak sprake van een weinig actieve leefstijl. Op langere termijn kan er steeds meer een negatieve relatie met je eigen lichaam ontstaan.
Een belangrijk mechanisme dat een rol speelt bij eetbuien is emotie-eten. Eten heeft dan de functie om met emoties om te gaan, omdat je niet goed geleerd hebt om dit op een adequate manier te doen. Eten onderdrukt of vermijdt dan tijdelijk je emoties, maar vergroot vaak schuldgevoel, schaamte en controleverlies.
Niet iedereen herkent zich in de criteria van een eetstoornis. Toch kun je vastlopen in een patroon van emotie-eten, snaaien, diëten of ontevredenheid over je lichaam. Je wilt bijvoorbeeld gezonder eten of afvallen, maar merkt dat dit steeds niet lukt. Eten wordt ingezet als afleiding of manier om met gevoelens om te gaan.
Ook bij eetproblemen is psychomotorische behandeling helpend. Samen onderzoeken we welke functie het eetgedrag voor jou heeft, welke signalen je lichaam geeft, hoe je meer tevreden kunt zijn over je lichaam en hoe je op een andere, meer helpende manier met gevoelens en spanningen kunt omgaan.
